Zespół Klasztorny Filipinów w Studziannie-Poświętnem

Zespół klasztorny Filipinów pochodzi z XVIII w. Składa się na niego okazała bazylika wraz z budynkami klasztornymi. Główna świątynia, wybudowana w stylu barokowym, wyraźnie góruje nad okolicą.

Opis

Centralnym punktem zespołu klasztornego Filipinów w Studziannie-Poświętnem jest okazała barokowa bazylika pw. św. Filipa Nereusza i Jana Chrzciciela, wybudowana na planie krzyża rzymskiego. Murowany budynek bazyliki jest konstrukcją trójnawową, którą wieńczy wielka kopuła z latarnią.

Pierwszym elementem przyciągającym wzrok odwiedzających sanktuarium, jest bogato zdobiona, dwupiętrowa fasada. W dolnych niszach znajdują się posągi stróżów kościoła – kapłanów filipińskich. W górnych z kolei umieszczono posągi św. Józefa i Maryi. Na szczycie frontonu znajduje się rzeźba Jezusa Chrystusa, przedstawionego jako Dziecię stojące na kuli ziemskiej i trzymające krzyż. Całość frontonu zdobią pilastry oraz centralnie umieszczony witraż będący kopią cudownego obrazu Matki Boskiej Studzieńskiej. Nad niewielkim balkonem znajdującym się nad głównym wejściem, umieszczono tablicę erekcyjną wyobrażającą dwa aniołki trzymające owalną tarczę z napisem „Jesus, Maria, Joseph”. Po obydwu stronach frontonu znajdują się kaplice, nakryte kopułami z latarniami, na których ustawiono figury aniołów.

Wnętrze bazyliki zaskakuje swoją wielkością i przestronnością. Świątynia może pomieścić podczas nabożeństw blisko 3500 stojących osób. Wysokość od podłogi do krzyża na głównej kopule wynosi 45 m. We wnętrzu znajduje się 11 barokowych ołtarzy z elementami rokoka. W ołtarzu głównym pomiędzy pięciometrowymi kolumnami w stylu korynckim umieszczony jest cudowny obraz Matki Boskiej Studzieńskiej, przedstawiający Świętą Rodzinę Nazaretańską spożywającą wieczerzę. Na bliższą uwagę zasługuje również późnobarokowy ołtarz św. Filipa Neri w południowej części transeptu.

Nad obszernym przedsionkiem zastępującym kruchtę znajduje się chór muzyczny z 18-głosowymi organami najprawdopodobniej z XIX w.

Cała świątynia pokryta jest bogatymi polichromiami, które w większości zostały wykonane w latach 1904–1907 przez krakowskiego malarza, p. Nizińskiego. Na szczególną uwagę zasługują malowidła pokrywające kopułę kościoła, które wyszły spod pędzla Adama Swacha i pochodzą z początków XVIII w.

Od tyłu do bazyliki przylega budynek klasztoru. Jest to jednopiętrowa budowla na planie litery „L”. Przykrywa go dwuspadowy dach z barokowym szczytem od wschodu. Elewacja ozdobiona jest pilastrami oraz późnobarokowymi portalami. Przed budynkiem znajduje się duży plac z zabytkową studnią.

Cały kompleks klasztorny otoczony jest murem, w którego południowo-zachodnim i północno-zachodnim narożniku wznoszą się dwie dwupiętrowe budowle. Pierwsza z nich to dzwonnica z początku XIX w., kryta namiotowym dachem, z trzema dzwonami, z czego najstarszy pochodzi z 1711 r. Druga budowla to baszta zegarowa z drugiej połowy XIX w. ozdobiona kopułą z ośmioboczną latarnią. Pomiędzy dzwonnicą, a basztą znajduje się barokowa brama z dwoma furtkami, do których prowadzą monumentalne schody.

Data lub czas powstania

XVIII w.

Budowa głównej świątyni trwała prawdopodobnie w latach 1688–1748. Na początku XIX w. wzniesiona została dzwonnica, a w drugiej połowie XIX w. baszta zegarowa.

Materiał budowlany

Budynki murowane, otynkowane.

Historia

Historia studzieńskiego sanktuarium ściśle związana jest z kultem cudownego obrazu Matki Boskiej Studzieńskiej i aby ją przybliżyć trzeba cofnąć się do 1664 r. Wtedy to śmiertelnie choremu 64-letniemu murarzowi Wojciechowi, przebywającemu na dworze w Studziannie, na jednym z obrazów objawiła się Maryja. Obiecała wyzdrowienie, ale w zamian zażądała wystawienia ku jej czci kaplicy we wskazanym miejscu. Murarz wkrótce wrócił do zdrowia, a historia ta szybko obiegła najbliższą okolicę. Obraz, na którym objawiła się Maryja został uznany za cudowny i niedługo później do Studziennej zaczęły pielgrzymować tłumy ludzi. Do zbadania sprawy została powołana kościelna komisja, która w 1671 r. potwierdziła świętość obrazu i zaleciła jego kult publiczny. Akt ten stał się impulsem do budowy kościoła, który powstał w 1673 r. na „Górze Dziewiczej”, gdzie obecnie znajduje się kaplica pw. św. Anny. Do opieki nad nowopowstałym Sanktuarium zostali z Gostynia Wielkopolskiego sprowadzeni członkowie kongregacji Oratorium św. Filipa Neri.

Kult świętego obrazu rozszerzał się w bardzo szybkim tempie i z czasem okazało się, że pierwsza drewniana świątynia jest zdecydowanie za mała. Zapadła decyzja o budowie nowego okazalszego kościoła. Źródła nie są do końca zgodne, ale budowa obecnej bazyliki rozpoczęła się najprawdopodobniej w 1688 r. Prace z racji trudnej sytuacji politycznej i ogromu zamierzonego dzieła, trwały dość długo. Konsekracja kościoła odbyła się dopiero w 1748 r., zaś cudowny obraz został przeniesiony do nowej świątyni w 1776 r.

Jeszcze w 1768 r. powstały pierwsze budynki klasztorne, które rozbudowano następnie w 1788 r. Na początku XIX w. wybudowana została dzwonnica, zaś w drugiej połowie XIX w. powstała baszta zegarowa. W takim ogólnym kształcie klasztor, z niewielkimi zmianami, przetrwał do czasów współczesnych.

Rodzaj zbiorów, ekspozycji

Najważniejszym i zarazem najcenniejszym zabytkiem znajdującym się w bazylice pw. św. Filipa Nereusza i Jana Chrzciciela jest cudowny obraz Matki Boskiej Studzieńskiej. Jest to jedno z bardziej nietypowych przedstawień Świętej Rodziny, na którym spożywa ona posiłek. Ciekawostką jest to, iż autor obrazu nie jest znany. Obraz był wielokrotnie ozdabiany sukienkami oraz perłami i szlachetnymi kamieniami.

W bazylice znajdują się również w poszczególnych ołtarzach malowidła z XVIII i XIX w., a także podarunki złożone przez króla Jana III Sobieskiego, wracającego ze zwycięskiej bitwy pod Wiedniem. Na uwagę zasługuje również bogato zdobiona ambona z  XVIII w.

W przylegającym do bazyliki klasztorze znajdziemy kilka malowideł z XVIII i XIX w. oraz w utworzonym w 2001 r. parafialnym muzeum liczne pamiątki zgromadzone przez księży Filipinów w trakcie sprawowania opieki nad sanktuarium.

W podziemiach bazyliki złożono szczątki osób związanych z sanktuarium m.in. jednej z głównych fundatorek Zofii Anny Starołęskiej-Zbąskiej wraz z jej bratem biskupem Janem Stanisławem Zbąskim; murarza Wojciecha oraz pierwszych Filipinów sprawujących posługę w świątyni.

Ciekawostki

Sanktuarium warto szczególnie zwiedzać podczas dwóch największych odpustów organizowanych w Zielone Świątki oraz w dniu św. Michała, kiedy to przybywają gromadnie pielgrzymi, a w całej miejscowości tętni życie.

Jednym z największych wydarzeń we współczesnej historii Sanktuarium była koronacja cudownego obrazu Matki Boskiej Studzieńskiej 18 sierpnia 1968 r. Zgromadziła ona ok. 150 tys. pątników, w tym ówczesnego prymasa Polski, kardynała Stefana Wyszyńskiego oraz kardynała Karola Wojtyłę (późniejszego Papieża Jana Pawła II).

Forma ochrony prawnej

Wpisy w wojewódzkim rejestrze zabytków:

• Zespół klasztorny oo. filipinów, nr rej.: 337 z 1967-06-21
• Zespół klasztorny oo. filipinów - Kościół pw. śś. Filipa Nereusza i Jana Chrzciciela, nr rej.: 457 z 1957-02-28

Położenie obiektu

Zespół Klasztorny Filipinów położony jest w centrum wsi Poświętne na niewielkim wzgórzu. Monumentalna sylwetka bazyliki z ogromną kopułą widoczna jest w okolicy z wielu kilometrów.

Dostępność

Bazylika jest dostępna dla zwiedzających całorocznie, zaś budynki klasztorne wraz ze znajdującym się wewnątrz muzeum parafialnym, można zwiedzać po wcześniejszym umówieniu w kancelarii kościoła.

Źródła, informacje w Internecie

• Nater W., Matka Boża Świętorodzinna w Studziannie, Studzianna-Poświętne 1989;
• Mokras-Grabowska J., Rzeńca P., Województwo Łódzkie. Przewodnik turystyczny, Łódź 2007;
• Województwo piotrkowskie. Przewodnik turystyczny, Łódź 1978;
• www.sanktuarium.rodzina.net.