Bardo

Niewielkie miasteczko położone nad Nysą Kłodzką posiada bardzo bogatą, ponad 900-letnią historię. Znajduje się tu zespół klasztornym z figurką Matki Boskiej, najstarszą drewnianą rzeźbą na Dolnym Śląsku.

Opis

Wirtualny spacer w 3D

Bardo Ski Raft

Spływy kajakowe urokliwą rzeką Nysą Kłodzką.

Historia miejscowości

Historia Barda od X wieku

Począwszy od X w. po koniec XIII w. Bardo ze względu na swoje strategiczne położenie stanowiło ważny gród na granicy polsko-czeskiej, mający status książęcej kasztelani. Ten charakter miejscowość utraciła około 1290 r.. Wówczas to – w 1299 r. teren dawnego grodu kupili ojcowie cystersi z Kamieńca, którzy już od 1249 r. byli właścicielami tutejszego kościoła. W Bardzie utworzono cysterską prepozyturę. Tymczasem prawdopodobnie już od XIII w. Bardo było ośrodkiem kultu maryjnego związanego z obecnością tu cudownej figurki Matki Boskiej. Sława tego miejsca wykraczała poza granice Śląska. Tradycję tę kontynuowali i rozwijali także cystersi.

Około 1315 r. cystersi wznieśli na miejscu kaplicy zamkowej (którą dawniej opiekowali się kolejno joannici i augustianie) kościół, tzw. czeski. Rosnąca jednak ciągle liczba wiernych i pątników doprowadziła już w 1411 r. do budowy następnej świątyni, tzw. niemieckiej. Tragiczny dla klasztoru kamienieckiego, a tym samym dla jego prepozytury z Barda był okres wojen husyckich. 3 grudnia 1425 r. husyci spalili oba bardzkie kościoły. Zginęli także wówczas prepozyt Bartłomiej i jego pomocnik Jakub. Kolejnym ciosem dla Barda był czas walki o tron czeski pomiędzy Jerzym z Podiebradu a Maciejem Korwinem, tj. lata 1467–1471. Doprowadziły one do znacznego zniszczenia miasta i zaniku pielgrzymowania.

Cystersi z Kamieńca szybko przystąpili do odbudowy zniszczonych włości. Pod koniec XV stulecia Bardo przeżywało ponowne ożywienie gospodarcze. Przełom XV i XVI w. przynosi jednak miastu kolejne klęski. Prawdopodobnie w 1493 r. spłonął ponownie kościół „czeski”. Następny pożar tej świątyni miał miejsce 11 lutego 1525 r. Według relacji z klasztornej kroniki dwóch zakonników pobiegło wówczas ratować cudowną figurkę Matki Boskiej. Kiedy jeden z nich, trzymając już ją podążał do wyjścia spadł na niego płonący strop. Następnego dnia mnisi znaleźli nietkniętą ogniem figurkę w ręce spalonego zakonnika. Wydarzenie to przyczyniło się do ponownego rozkwitu ruchu pielgrzymkowego osłabionego uprzednio przez rozwijającą się na Śląsku reformację. Tymczasem cudowna figurka Matki Bożej przez kilkadziesiąt lat przechowywana była, ze względu na zagrożenie niesione przez ruchy reformacyjne, w klasztorze kamienieckim. Jej uroczysty powrót do Barda miał miejsce w 1606 r.. Ponadto, w 1619 r. wzniesiono na miejscowej Górze Kalwarii, w miejscu objawień z około 1400 r., okazałą tzw. kaplicę górską Matki Bożej.

Historia Barda od XVII wieku

Okres rozkwitu miasta nie trwał jednak długo i ponownie został przerwany – tym razem wydarzeniami wojny trzydziestoletniej. Opactwo z Kamieńca i jego posiadłości zostały doszczętnie zniszczone, klasztorne miejscowości opustoszały, a w 1633 r. wybuchła tu epidemia dżumy. Bardzką figurkę w obawie przed rabunkiem przeniesiono do kościoła jezuitów w Kłodzku, gdzie pozostała do końca wojny (1648 r.). Po wojnie cystersi kamienieccy pod wodzą przybyłego z Lubiąża opata Szymona III energicznie przystąpili do odbudowy klasztoru, jego dóbr i gospodarki. Wzniesiono ponownie i w 1666 r. konsekrowano oba kościoły z Barda. Wkrótce jednak okazały się one zbyt małe wobec rosnącego ciągle ruchu pielgrzymkowego. Zadecydowano wówczas o połączeniu ich w jedną świątynię i w latach 1685–1704 wybudowano tu obszerny kościół barokowy. Kamień węgielny pod budowę poświęcił B. Rosa – opat cystersów z Krzeszowa, wielki czciciel Matki Bożej Bardzkiej. Konsekracji świątyni dokonano 28 IX 1704 r.

Pątnicy udający się do Barda odwiedzali kościół z cudowną figurką oraz wspomnianą wyżej kaplicę górską na Górze Kalwarii, do której prowadziły trzy ścieżki: tzw. „niemiecka”, „czeska” ścieżka i Droga Krzyżowa. Ogromna liczba pielgrzymów – miejscowe źródła podają, że na początku XVIII w. rocznie do miasta przybywało ich około 200 tysięcy – sprawiała, iż powstawały tu licznie gospody i zajazdy.

W 1711 r. nowa świątynia bardzka wraz z drewnianym klasztorem znajdującym się przy kościele uległa zniszczeniom podczas pożaru i konieczna była jej renowacja. Z kolei w latach 1712–1716 ukończono budowę murowanych budynków klasztornych.

Kiedy w 1740 r. rozpoczęły się na Śląsku wojny prusko-austriackie cystersi z Kamieńca borykali się z problemami finansowymi, które pogłębiły się w toku działań wojennych. W tym czasie ziemie owe znalazły się pod panowaniem Prus, a król Fryderyk II nałożył na instytucje kościelne wysokie podatki. Pojawił się również zwyczaj ingerowania władcy w wybór opata. Wszystkie te kwestie niekorzystnie odbijały się na obszarach podległych Kamieńcowi. Ponadto, w samym Bardzie pod panowaniem pruskim znacznie osłabł ruch pielgrzymkowy.

Historia Barda od XIX wieku

Na początku XIX w. Europę ogarnęły wojny napoleońskie. W 1807 r. w Kamieńcu i Bardzie stacjonowały wojska francuskie. Wkrótce po zajęciu miasta w lutym tegoż r. przybył tu sam brat Napoleona, Hieronim, który w klasztorze urządził swoją kwaterę. Sprofanowano tamtejsze pomieszczenia, a Bardo zmuszone było zapłacić dużą kontrybucję.

Z dniem 23 listopada 1810 r. na skutek edyktu sekularyzacyjnego króla pruskiego Fryderyka Wilhelma III przestało istnieć opactwo kamienieckie. Dobra ziemskie cystersów oddano pod zarząd królewskiej administracji. W 1812 r. większość z nich – w tym Bardo – zakupiła siostra pruskiego króla, a zarazem królowa niderlandzka, Fryderyka Luiza Wilhelmina. Kościół bardzki stał się świątynią parafialną, a budynki klasztorne przekształcono na szkołę.

W ciągu XIX w. następował stopniowy rozwój miasta, przez które przebiegała jedna z najważniejszych dróg Śląska. Zespół pocysterskiej zabudowy w 1900 r. przejęli ojcowie redemptoryści.

Miejsca warte odwiedzenia

• Zespół klasztorny i Bazylika Mniejsza Nawiedzenia NMP – W latach 1686–1704 na miejscu tzw. kościołów "czeskiego" i "niemieckiego" w Bardzie powstał barokowy kościół pw. Nawiedzenia NMP z przechowywaną tu od poł. XII w. figurą Matki Bożej Bardzkiej – obiektem kultu i celem wielotysięcznych pielgrzymek wiernych.

• Ruiny zamku – murowany zamek powstał prawdopodobnie w XIII w. w miejscu wcześniejszego grodu. W II połowie XX w. przeprowadzono na terenie zamku prace wykopaliskowe, podczas których odkryto wiele zabytkowych przedmiotów.
• Kaplica Górska i Droga Kalwaryjska – Góra Bardzka, zwana również Kalwarią, miejsce kultu Maryjnego w Bardzie z wzniesioną przez cystersów kaplicą. Na szczycie góry doszło do objawienia Matki Bożej, po tym wydarzeniu został ślad – odciśnięta w skale stópka Matki Bożej.
• Kamienny most z XV w.

Przez Bardo przebiega kilka szlaków turystycznych, w tym Romański i Cysterski Szlak Samochodowy.

Charakterystyka zagospodarowania turystycznego

W miasteczku znajduje się Schronisko Młodzieżowe oraz kilka kwater prywatnych udostępniających pokoje gościnne dla turystów. Obiekty gastronomiczne łatwo znaleźć w wzdłuż drogi krajowej nr 8, która przebiega przez Bardo.

Inne

Więcej informacji o miejscowości można znaleźć na stronach:

• www.bardo.pl
• www.szlakcysterski.org