Schrony bojowe odcinek Strońsko-Beleń

Zespół siedmiu schronów z września 1939 r. będących wzmocnieniem obrony rzeki Warty podczas II wojny światowej.

Opis

Schrony bojowe typu II (tzw. tradytory jednostronne) na ckm. Schrony żelbetonowe o najprostszej i najlżejszej konstrukcji ze wszystkich polskich schronów żelbetonowych. Obiekty te charakteryzowały się: płytą fundamentową o grubości 40–50 cm, metrowym stropem oraz ścianami zewnętrznymi o grubości do 1 m. Schron posiadał wentylację naturalną, której celem było odprowadzenie gazów prochowych. Zimą schron ogrzewany był za pomocą piecyka.

Charakterystyczną cechą tych schronów był ryglowy system prowadzenia ognia. Mimo pola ostrzału na szerokie przedpole bezpośredniego przeciwnika, żaden ze schronów nie miał możliwości obronienia się samodzielnie. Natomiast sprawnie działająca sieć schronów była skuteczną przeszkodą dla wroga. Całość pozycji dopełniały stanowiska moździerzy, broni maszynowej, umocnienia piechoty, obserwatorów i dowodzenia, które powiązane były gęstą siecią okopów i rowów dobiegowych.

Podstawą obrony były stosowane zamiennie dwa rodzaje ciężkich karabinów maszynowych: polski ckm „Browning” oraz niemiecki ckm „Maxim” umieszczone wraz z załogą w jego wnętrzu. Karabin stał na drewnianym stole. Broń obsługiwało zwykle siedmiu żołnierz: karabinowy (dowódca obsługi), celowniczy, taśmowy, dwóch amunicyjnych oraz tzw. pomocniczy.

Wyposażenie schronów stanowił: stojak na karabiny, cztery półki, trzy taborety, wiadro, zbiornik na wodę, cztery łopaty, kilof, dwa łomy, świece oraz lampa naftowa.

Obrońcą głównej pozycji na linii rzeki Warty od miasta Warta na północy, aż do wsi Pstrokonie na południu był 30 Pułk Strzelców Kaniowskich z Warszawy. Ciąg liniii obrony od Woźnik do Pstrokoni, który stanowiły wspomniane schrony liczył 14 km.

Data lub czas powstania

1939 r. (XX w.)

Z końcem lata 1939 r. rozpoczęto wznoszenie siedmiu obiektów, których budowę regulowała „Instrukcja saperska. Umocnienie polowe. Część III. Schrony żelbetonowe i betonowe” wydana wiosną 1939 r. przez Inspektorat Saperów Sztabu Głównego Wojska Polskiego.

Materiał budowlany

Schrony wybudowane z betonu i żelbetu.

Historia

Z chwilą wybuchu wojny sześć schronów było już skończonych w stanie surowym, nie wyposażonych do końca, natomiast siódmy nie został ukończony. Ukończone schrony brały udział w walkach.

W dniach 4–5 września 1939 roku miała tutaj miejsce Bitwa nad Wartą. Żołnierze niemieccy (17 Dywizja Piechoty z Norymbergii) zaatakowali 4 września około godziny 14.00. Walki zakończyły się wieczorem dnia następnego.

Z polskich schronów w tym rejonie do czasów współczesnych przetrwały cztery. Dwa pozostałe niedaleko Pstrokoni zostały zniszczone po wojnie podczas detonacji w nich amunicji i niewypałów.

Ciekawostki

Podczas budowy schronów doskonale wykorzystano cechy środowiska przyrodniczego doliny Warty. Na tym odcinku dolina rzeki posiada wysoką krawędź, znacznie wyniesioną ponad swoje dno.

Położenie obiektu

Zespół schronów położony jest pomiędzy rzeką Wartą a drogą Beleń-Strońsko, w odległości ok. 300–400 metrów od aktualnego koryta rzeki.

Dostępność

Schrony trudno dostępne. Znajdują się w wysokich zaroślach. Można je oglądać od strony polnej drogi prowadzącej w dolinie rzeki. Zejście na wspomnianą drogę znajduje się w dawnym parku dworskim w Strońsku.

Źródła, informacje w Internecie

• Tablica informacyjna – Polskie Schrony Bojowe – wrzesień 1939 r.;
• Park krajobrazowy – i co dalej?, red. G. Bezkowska, WFOŚiGW w Łodzi, Załęcze Wielkie 2001.