Kłobuck – obszar atrakcyjny kulturowo

Kłobuck – położony na terenie historycznej Małopolski, nierozerwalnie związany z Janem Długoszem, upamiętniony przez księcia Aleksandra Michajłowicza w jego wspomnieniach „Byłem Wielkim Księciem” – to rekomendacja, której można pozazdrościć.

Opis

Określenie OAK

Obszar atrakcyjny kulturowo Kłobuck obejmuje teren w postaci trójkąta, którego granice wyznaczają: droga krajowa DK43 wraz z obszarem do 8 km na południe, od wschodu linia łącząca Białą Dolną z Kuźnicą oraz linia łącząca Kuźnicę z Iwanowicami Małymi.

Położenie OAK

Obszar atrakcyjny kulturowo Kłobuck znajduje się w północnej części województwa śląskiego. Jego malowniczy krajobraz jest wynikiem położenia na terenie Jury Krakowsko-Częstochowskiej, w dorzeczu Odry. Z administracyjnego punktu widzenia obejmuje on część powiatu kłobuckiego z gminami: Kłobuck, Miedźno i Opatów.

Atrakcyjność turystyczna

Obszar atrakcyjny kulturowo Kłobuck ma bardzo ciekawą i barwną historię, z którą związane są ważne dla polskiej historii i kultury postaci. Dzisiaj przyciąga licznymi zabytkami oraz pięknym położeniem w otoczeniu terenów leśnych, w tym rezerwatu przyrody Dębowa Góra. Swoimi dziejami sięga czasów średniowiecza. Miano Kłobuck nosi dopiero od przełomu XIX/XX w. Wcześniej określany był: Kłobucko, Kłobuczko, Kłobuczek. Etymologia jego nazwy nadal pozostaje nierozwiązana, a każda z istniejących hipotez wydaje się być prawdopodobna. Według legendy Jana Długosza, nazwa Kłobuck pochodzi od słowa kłobuka, co oznacza nakrycie głowy, które zostało odnalezione w miejscu zakładanej osady i uwidocznione w średniowiecznym herbie miasta. Współcześnie eksperci wywodzą jednak nazwę Kłobuck od geograficznego położenia miasta – kłobuk oznaczał bowiem niegdyś wierzchołek lub szczyt. Dodać tutaj należy, że Kłobuck był w czasie swojej lokacji najbardziej wysuniętym na północny zachód obszarem Małopolski. Nazwa może mieć jednak związek z położeniem na pagórkowatym terenie Wyżyny Wieluńskiej.     

Historia

Bez względu na to, czy prawdziwa jest legenda Długosza, czy też domysły współczesnych etymologów, obszar atrakcyjny kulturowo Kłobuck ma średniowieczny rodowód związany z położeniem na drodze handlowej wiodącej z Krakowa do Wielkopolski, prawdopodobnie stanowiącej fragment jednego z kluczowych szlaków – Szlaku Bursztynowego. W II poł. XIII w. miasto stanowiło już ośrodek lokalnej administracji i było również siedzibą parafii pw. św. Marcina i Małgorzaty, przy której funkcjonowała szkoła wraz z ośrodkiem łowieckim książąt krakowskich. Co ważne, już wówczas istniała w Kłobucku komora celna, w której pobierano myto, co świadczy o dużym znaczeniu gospodarczym ówczesnej osady. Jeszcze przed lokacją, był to ważny ośrodek targowy. Prawdopodobnie już w XII w. odbywały się w Kłobucku dwa jarmarki – w dniu św. Małgorzaty 13 lipca i w dniu św. Marcina 11 listopada.

Prawa miejskie Kłobuck otrzymał prawdopodobnie w 1244 r., aczkolwiek dokumenty lokacyjne nie zachowały się do dnia dzisiejszego. W związku z powyższym historycy przyjmują, iż lokacji na prawie magdeburskim dokonał Kazimierz Wielki w 1339 r. Miasto powstało na północ od pierwotnej osady, która stała się jego przedmieściem. Graniczne położenie Kłobucka dawało mu z jednej strony szanse na rozwój, a z drugiej narażało na liczne ataki ze strony wrogich mu władców. Do II poł. XVI w. otoczone było wobec powyższego urządzeniami obronnymi z szerokim wałem z palisadą. Do 1370 r. Kłobuck znajdował się w granicach Królestwa Polskiego. Następnie został nadany jako lenno Władysławowi Opolczykowi przez Ludwika Węgierskiego i do 1391 r. był częścią Księstwa Opolskiego, by ponownie wrócić w granice Królestwa, a następnie Rzeczpospolitej Obojga Narodów. W 1434 r. kłobucką parafię przejął od swojego brata Jan Długosz – najsłynniejszy polski kronikarz. To dzięki niemu, w 20 lat później, ufundowany został klasztor, do którego sprowadzeni zostali kanonicy regularni. Wiek XV zapisał się jednak w historii obszaru również wielkimi tragediami – nieprzyjaznymi najazdami oraz wielkim pożarem w 1469 r., który strawił całe miasto.

Jeżeli chodzi o rozwój gospodarczy, złoty wiek Kłobucka to wieki XV, XVI i XVII. Wówczas bowiem był to ważny ośrodek rzemieślniczo-handlowy. Rozwijało się tutaj kowalstwo, sukiennictwo i hutnictwo, a w okolicach funkcjonowały kopalnie rud żelaza. W XVII w. w Kłobucku istniało już kilka cechów, m.in. piekarski, szewski, kowalski, sukienniczy i rzeźnicki, dodatkowo rozwijała się produkcja wina i gorzałki.

Ważną datą dla miasta był 1658 r., w którym to Sejm Warszawski ustanowił Kłobuck siedzibą starostwa, które następnie nadał w wieczyste posiadanie klasztorowi paulinów na Jasnej Górze. Potop szwedzki położył kres rozwojowi Kłobucka. Miasto dodatkowo zostało całkowicie spalone podczas wielkiego pożaru w 1689 r.

Po II rozbiorze Polski w 1773 r. Kłobuck znalazł się we władaniu pruskim, a po Kongresie Wiedeńskim w Królestwie Polskim. W związku z postępującym upadkiem przemysłu i agraryzacją obszaru, w 1870 r. zostały mu odebrane prawa miejskie, które miasto odzyskało dopiero w 1917 r. Poprawa sytuacji gospodarczej miasta nastąpiła dopiero po II wojnie światowej, w czasie której Kłobuck znalazł się w granicach III Rzeszy.

Najważniejsze atrakcje

Z uwagi na swoją historię, ciekawe zabytki i związane z obszarem atrakcyjnym kulturowo postaci, Kłobuck i okolice przyciągają coraz więcej turystów. Niewątpliwie dwa z kłobuckich zabytków zasługują na wyjątkową uwagę.

Pierwszym jest zespół klasztorny kanoników regularnych ufundowany przez Jana Długosza wraz z pierwotnie XII-wiecznym kościołem pw. św. Marcina i Małgorzaty. Co roku przybywają tutaj rzesze mieszkańców województwa śląskiego oraz innych regionów Polski, dzięki bowiem cudownemu obrazowi Matki Boskiej Kłobuckiej, miasto jest znanym polskim sanktuarium maryjnym. Pielgrzymi przyjeżdżają więc do Kłobucka z jednej strony, by pomodlić się do nazywanej współcześnie „Naszej Matki Kłobuckiej Niepokalanej Ucieczki Grzeszników” (którego koronacja miała miejsce w 2004 r.), a z drugiej, by podziwiać piękno architektury zabytkowych zabudowań klasztornych. W skarbcu kościelnym przechowywane są podarowane przez Jana Długosza cenne eksponaty: ornat, kielich z herbem Wieniawa, relikwie, liczne kroniki oraz obraz Matki Boskiej Kłobuckiej. W zabytkowych pomieszczeniach klasztornych planowane jest utworzenie Muzeum Jana Długosza – pierwszego w Polsce muzeum dedykowanego temu najwybitniejszemu polskiemu kronikarzowi.

Drugą perełką Kłobucka jest reprezentujący styl neogotycki pałac w Zagórzu, wzniesiony w latach 1795–1800 dla pruskiego ministra Christiana von Haugwitza. Mieszkali tutaj m.in. Lemańscy i Henckel von Donnersmarck. Najsłynniejszym jednak jego mieszkańcem był książę Aleksander Michajłowicz z carskiej rodziny Romanowów, przyjaciel cara Mikołaja II, który w swoich wspomnieniach – „Byłem Wielkim Księciem” – przedstawił obraz ostatnich dramatycznych dziesięcioleci carskiej Rosji. Życie carskiego dworu, dynastyczne perypetie, żegluga na okrętach wojennych, egzotyczne podróże, tworzenie rosyjskiego lotnictwa wojskowego, polityczne intrygi, wreszcie wojna i rewolucja, zagłada dynastii i cudowne ocalenie z rąk bolszewików – stanowią treść niezwykłej książki, która została przełożona na wiele języków. Będąc w Kłobucku warto również zajrzeć na rynek o zachowanym średniowiecznym układzie urbanistycznym, którego oficjalne otwarcie po rewitalizacji miało miejsce podczas Dni Kłobucka w 2010 r. Ponadto unikalnym zabytkiem jest pochodząca z lat 30. XX w. łaźnia miejska, będąca obecnie siedzibą Wydziału Komunikacji i Transportu Starostwa Powiatowego w Kłobucku.

Unikalną atrakcją na terenie obszaru atrakcyjnego kulturowo Kłobuck jest znajdujące się w Mokrej Muzeum Kultury Przeworskiej i Izba Pamięci Bitwy pod Mokrą. Otwarta w 2010 r. ekspozycja dotyczy bitwy z września 1939 r. i składa się z mundurów, uzbrojenia i fotografii. Można również obejrzeć multimedialną rekonstrukcję bitwy. Część poświęcona kulturze przeworskiej jest nadal w trakcie organizacji. Znajdą się tam przedmioty sprzed 1,5 tys. lat, stanowiące dorobek ponad 10-letniej pracy archeologa – dr Marcina Biborskiego z Uniwersytetu Jagiellońskiego, który badał cmentarzysko Germanów i grodzisko w okolicach Mokrej.

Obszar atrakcyjny kulturowo Kłobuck to gratka nie tylko dla historyków – z uwagi na Jana Długosza (z którym związane są nie tylko same zabytki i historia miasta, ale również jedyne w Polsce Dni Długoszowskie) i przedstawiciela carskiego rodu Romanowów, ale także dla tancerzy. Tutaj bowiem od 1992 r. odbywa się Jurajski Festiwal Tańca Freestyle. W mieście znajdą coś dla siebie również osoby zakochane w bluesie, przede wszystkim podczas festiwalu Blues nad Okszą.

Charakterystyka zagospodarowania turystycznego

Obszar atrakcyjny kulturowo jest dobrze dostępny pod względem komunikacyjnym. Przecina go droga krajowa 43, a sieć dróg wojewódzkich i lokalnych pozwala na bezproblemowe poruszanie w jego wnętrzu. Nieopodal przebiega także trasa S1 oraz jedna z najważniejszych w Polsce magistrali kolejowych, także – podobnie jak w przypadku wielu innych obszarów atrakcyjnych kulturowo – również tutaj można się  łatwo dostać. Jeżeli chodzi o zagospodarowanie w bazę noclegową i gastronomiczną, ilość obiektów jest znikoma.

Inne

Źródła

www.klobuck.pl

www.opatow.gmina.pl

www.miedzno.pl