Wycieczka - Planer
Liczba elementów:
Długość trasy:
Drewniane kościoły południowej Małopolski
Drewniane kościoły południowej Małopolski tworzą grupę cennych historycznie i ciekawych architektonicznie drewnianych kościołów najczęściej konstrukcji zrębowej, z których najstarsze pochodzą z XIV wieku.
Opis
Drewniane kościoły południowej Małopolski wpisano na listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, gdyż stanowią wyjątkowe na skalę europejską skupisko wspaniałej architektury. Drugim takim zespołem są norweskie kościoły stavkirke (zresztą jeden z nich znajduje się w Karpaczu).
Do dzisiaj kościoły zachowały się w bardzo dobrym stanie, prezentują one cały przekrój architektury drewnianej od gotyku, przez renesans i barok.
Na liście obecnie znajduje się dziś sześć kościołów, wpisanych na listę w 2003 r.
Binarowa – kościół parafiany pw. św. Michała Archanioła. Powstał on ok. 1500 r. Sam nie jest najstarszy wśród kościołów, ale posiada najstarszą znaną drewnianą wierzę przykościelną, pochodzącą z 1596 r. Sam kościół zbudowany z drzewa jodłowego, ma konstrukcję jednonawową, zrębową. Najcenniejsze są znajdujące się wewnątrz malowidła z XVI–XVII w. oraz gotyckie rzeźby z XIV w. Właśnie te polichromie zostały uznane za najcenniejsze w Małopolsce co uznano za powód wpisania na listę UNESCO. Zmiany w kościele zostały wprowadzone w poł. XVII w. powiększono wtedy otwory okienne, przebudowano chór, dobudowano kaplicę pw. Aniołów Stróżów. Wyposażenie kościoła pochodzi z dawnych epok, co tworzy jego unikatowość.
Blizne – kościół pw. Wszystkich Świętych i jego plebania. Kościół powstał w zapewne przed 1470 r. jednak nie udało się dotychczas ustalić tego z całkowitą pewnością. Ma on konstrukcję zrębową, powstał w gotyku przy pomocy charakterystycznego dla Małopolski systemu więźbowo-zaskrzynieniowo-zaczepowego. W I poł. XVII w. dobudowano do niego wieżę. W tym kościele składającym się z kruchty, nawy i prezbiterium znajdują się również cenne polichromie z XVI i XVII w. Wśród malowideł warto zwrócić uwagę na belkę tęczową z barokową Grupą Pasji, ciekawe są także ołtarz główny z 1700 r. oraz ołtarze boczne z XVII w. W uzasadnieniu do wpisania kościoła na listę UNESCO znalazła się wzmianka o wartościowych malowidłach, wyposażeniu ruchomym, a jako znaczącą wartość podano jego otoczenie plebańskie z XIX w.
Dębno Podhalańskie – kościół św. Michała Archanioła, pochodzący z II poł. XV w., gotycki, orientowany o konstrukcji zrębowej. Kościół posiada wspaniałą sylwetkę, która nie zmieniła się prawie od jego powstania. Dach kościoła, ściany wieży i jej hełm obite są gontem, deski wykorzystane do oszalowania ścian izbicy wieży wykończone są koronką u dołu. O jego wyjątkowości stanowi zachowana od 1500 r. polichromia patronowa najstarsza w całości zachowana taka w Europie. Ma ona 12 układów, 77 motywów i 33 kolory, najczęstsze są ornamenty roślinne i geometryczne. Ponadto zachowały się też cenne rzeźby i malarstwo gotyckie. Ciekawym zabytkiem są pochodzące może nawet z V w. cymbałki o wyjątkowej gamie perskiej. Inne wyjątkowe wyposażenie to chorągiew ze św. Stanisławem, która według legendy została pozostawiona przez wojska Sobieskiego powracające spod Wiednia. W filmie „Janosik” kościół ten „gra” wnętrza świątyni, w której bohaterowie biorą ślub.
Haczów – kościół Wniebowzięcia NMP i św. Michała Archanioła. Jest to największy kościół drewniany w Polsce i jednocześnie najstarszy kościół o konstrukcji zrębowej w kraju – gdyż powstał on najprawdopodobniej w 1388 r. Świątynia była dwa razy rozbudowywana w 1624 r. zbudowaną 25-metrową wieżę izbicową, a w l. 1784–1789 zbudowano nowe soboty. Wspaniała polichromia figuralna zdobi wnętrze kościoła. Odnaleźć w jego wnętrzu można bardzo ciekawe wyposażenie:
- barokowy ołtarz główny z końca XVII w.,
- nastawy ołtarzowe, sprzęty z XVII–XVIII w.,
- gotyckie rzeźby z XV w., w tym najcenniejsza Pieta z 1400 r.,
- malowane krzyże konsekracyjne z I poł. XV w.,
- kamienna chrzcielnica z XVI w.,
- gotyckie portale, szczególnie jeden z misternymi okuciami drzwi.
Jego wpis na listę UNESCO został uzasadniony tym, iż jest to najstarszy, największy i najlepiej zachowany kościół drewniany, gotycki, konstrukcji zrębowej w Europie.
Lipnica – kościół św. Leonarda. To kolejny gotycki, orientowany kościół o konstrukcji zrębowej. W XVII w. kościół został otoczony sobotami, wtedy dodano także sygnaturkę. Dach świątyni jednokalenicowy o konstrukcji więźbowo-zaskrzynieniowej, kryty gontem. Wewnątrz na ścianach podziwiać można wspaniałe polichromie patronowe. Oglądać można także malowidła przedstawiające sceny z biblii np. Ostatnią Wieczerzę oraz postacie świętych. Po kradzieży i odzyskaniu trzech tryptyków z kościoła zostały one zamieszczone w Muzeum Diecezjalnym w Tarnowie, w świątyni znajdują się ich kopie. Ciekawostkę stanowi belka podtrzymująca od tyłu ołtarz, jest to prawdopodobnie dawna rzeźba Świętowita. Świątynia była zagrożona przez powódź w 1997 r. jednak mieszkańcy uratowali ją przywiązując bryłę kościoła linami do potężnych drzew.
Sękowa – kościół św. Filipa i św. Jakuba. Powstał on ok. 1520 r. Ten drewniany kościół z ręcznie ciosanych bali modrzewiowych ma konstrukcję zrębową, ale postawiony jest na fundamencie z kamienia. Prezbiterium i węższą nawę pokrywa wspólny dach. W XVII w. rozbudowany, powstały: wieża słupowo-ramowa, soboty, sygnatura. W XIX w. przebudowano zakrystię i chór muzyczny, a następnie powstała polichromia neogotycka. Wnętrze nie posiada bogatego wyposażenia z minionych epok, gdyż zostało splądrowane podczas I wojny światowej. Choć oczywiście znajdzie się w nim kilka ciekawych zabytków m.in. belka tęczowa, tryptyki i chrzcielnica. Kościół był bardzo popularny wśród malarzy w XIX w. uwiecznili go np. Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer czy Włodzimierz Tetmajer. Jego wyjątkowe walory estetyczne, architektoniczne i krajobrazowe zadecydowały o wpisaniu go na listę UNESCO.
.jpg)
.jpg)
.jpg)