Bierzwnik

Bierzwnik leży na pograniczu słowiańsko-germańskim, na pojezierzu Dobiegniewskim nad j. Kuchta. Wielki wpływ na rozwój miejscowości miało powstałe w XIII w. opactwo cysterskie.

Opis

Opis miejscowości

Bierzwnik to miejscowość o 700-letniej historii związanej ściśle z istniejącym tu opactwem cysterskim. Pierwsza wzmianka o wsi Bierzwnik pochodzi z 1303 r. Wieś położona jest na pojezierzu Dobiegniewskim nad jeziorem Kruchta. W pobliżu znjaduje się jezioro Myśliwskie i Bierzwnik. Walory krajobrazowe wykorzystywane są przez Bierzwnik do rozwoju turystyki w regionie.

W Bierzwniku znajduje się przedszkole, Szkoła Podstawowa, gimnazjum, Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej, Gminny Ośrodek Kultury i Sportu oraz Gminna Biblioteka Publiczna.

Miejsca warte odwiedzenia

• Kościół pw. Matki Boskiej Szkaplerznej z XIV wieku.

• Klasztor z XV wieku.
  

• Ruina Browaru

Historia opactwa cysterskiego

Powstanie opactwa cysterskiego w Bierzwniku, związany jest z konfliktami granicznymi w tym rejonie. Margrabiowie brandenburscy rozbudowując tzw. Nową Marchię, naruszali dobra cystersów kołbackich. W celu zrekompensowania szkód klasztoru kołbackiego postanowili ufundować filię klasztorną na kresach wschodnich swych ziem.

Pierwsze wzmianki o Bierzwniku pochodzą z 1303 r. Fundatorami opactwa byli margrabiowie brandenburscy ze starszej (stendalskiej) linii Askańczyków. Ze źródeł historycznych wiadomo, że w 1282 r. cystersi kołbaccy ostatecznie oddali okolice Choszczna, które posiadali z nadania księcia Władysława Odonica z 1232 r., na rzecz margrabiów. Margrabowie, bracia Ottona IV ze Strzałą i Konrada z synem Janem VI, wystawili 17 września 1286 r. w Strzelcach dokument fundacyjny na ręce opata kołbackiego Hermana.

11 czerwca 1294 r. przybyli pierwszi zakonnicy do Bierzwnika. Wybór Bierzwnika na siedzibę opactwa zdecydowała zapewne chęć aktywizacji gospodarczej tej bagnistej i zalesionej okolicy. Na początku materialne warunki życia mnichów i rozpoczęcie kolonizacji gwarantowały dochody pochodzące z majętności macierzy i z nadań rycerstwa. W kolejnych latach fundacja cystersów wzbogacała się o liczne nadania ziemi i liczne przywileje.

Opactwo cysterskie rosło w siłę, co spowodowało wzrost konfliktów z okolicznym rycerstwem, miastem Dobiegniewem i cysterkami z Recza. Do zwiększenia wydajności posiadanych gruntów cystersi zaczęli osuszać tereny rolne, budowali kanały i wznosili tamy, czasem wyrządzając przy tym szkody sąsiadom. W roku 1306 cystersi postanowili wypłacać odszkodowania cysterkom z Recza posiadającym wieś Zieleniewo i zobowiązali się do nie dopuszczenia, aby woda rozlewała się na sąsiednie pola. Mimo indywidualnych postualtów, mnisi otrzymali w 1318 r. od margrabiego przywilej swobodnego podnoszenia poziomu wody lub obniżania, zagradzania i wypuszczania na pola.

Wzrost znaczenia opactwa w regionie doprowadziła do wchodzenia drobnego rycerstwa w zależność lenną, okoliczni mieszkańcy zabiegali o różne świadczenie usług, takich jak przemiał zboża w młynach czy obejmowanie funkcji sołtysich. Cystersi korzystali też ze zwolnień podatkowych. Biskup kamieński w 1303 r. zrezygnował na ich rzecz z pobierania dziesięcin.

Sytuacja odwróciła się, kiedy po wymarciu dynastii askańskiej w Brandenburgii (1319–1320) nowy władca Ludwik Starszy z dynastii Wittelsbachów, unieważnia przywileje i nakłada nowe podatki z dóbr cysterskich.

Nowe podatki żle wpłynęły na rowój klasztoru. Mnichów ratowała kołbacka centrala, przekazująca dochody z kompleksu wschodniego.

W latach 1402–1454, kiedy to Nową Marchią zarządzał zakon krzyżacki, sytuacja stała się mocno niepewna. W 1430 r. opat Jakub nosił się nawet z zamiarem przeniesienia opactwa do Prus.

Dobra cysterskie zostały zniszczone podczas polsko-czeskiej wyprawy do Nowej Marchii w ramach wojny polsko-krzyżackiej (1431–1435). W celu zdobycia nowych funduszu postanowiono powiększyć obszar dóbr. W końcu w 1454 r. opactwo wraz z całą Nową Marchią przeszło pod panowanie brandenburskich Hohenzollernów.

Do kasacji klasztoru doszło w XVI w., kiedy to margrabia Jan przeszedł na luteranizm. Sekularyzacja opactwa nastąpiła do 1541 r. Z dóbr klasztornych w 1549 r. margrabia zorganizował domenę (Amt), której ośrodkiem stał się pałacyk myśliwski w Lipince (Jagersburg), na półwyspie Jeziora Radęcińskiego. Zabudowania klasztorne zamieniono na urządzenia gospodarcze.