Bledzew

Bledzew to wieś położona w środkowo-wschodniej części województwa lubuskiego, w dolinie rzeki Obra. Okolice Bledzewa są bogate w liczne jeziora i duże obszary leśne.

Opis

Opis miejscowości

Bledzew to wieś o ponad 750-letniej historii ściśle związanej z istnieniem opactwa cysterskiego. W latach 1458–1945 Bledzew posiadał prawa miejskie. Bledzew położony jest wśród licznych jezior i lasów. Jest idealnym miejscem do rozpoczęcia wycieczek krajoznawczych, rowerowych czy spływów kajakowych na rzece Obrze.

Miejsca warte odwiedzenia

• Zachowany układ urbanistyczny z rynkiem

• Domy i kamieniczki z XVIII, XIX i XX wieku.

• Młyn wodny pocysterski
• Figura św. Jana Nepomucena z XVIII wieku.
• Kościół parafialny p.w. św. Katarzyny

Historia Bledzewa i opactwa cysterskiego

Historia miejscowości od XIII wieku

Przyjmuje się, że cystersi zostali sprowadzeni w okolice Zemska przez księcia Władysława Odonica. Pierwsza wzmianka o fundatorze i samym klasztorze pochodzą z dokumentu Bolesława Pobożnego z 1259 r., w którym zatwierdza on nadanie Władysława Odonica i dodatkowo wyraża zgodę, aby wymieniona wieś była lokowana na prawie niemieckim. Tradycja klasztorna mówi, że pierwotna fundacja nastąpiła w 1232 r.

Na początku lat 80. XIII wieku doszło do inkorporacji zakonu. W Zemsku musiały istnieć już przynajmniej podstawowe zabudowania sakralne i klasztorne, w których zakonnicy mogliby wypełniać regułę.

W skład ziem klasztoru w Zemsku wchodzi: wieś Zemsko, część wsi Maszkowo cała dąbrowa koło wsi Maszkowo oraz 50 łanów ziemi nad rzeką Ponikwą i koło gaju zwanego Sokola Dąbrowa. Dla tych ziem cystersi uzyskali wiele przywilejów np. immunitet sądowy i ekonomiczny (m.in. prawo lokacji wsi na tzw. prawie niemieckim) oraz dziesięciny z Zemska
i z „50 łanów” w Sokolej Dąbrowie.

Ważną datą w historii zakonu jest nadanie wsi Bledzew w 1312 r. z rąk margrabii brandenburskiego Waldemara. W 1326 r. Władysław Łokietek odzyskał te tereny i rok później nadał przywilej dla klasztorów w Paradyżu, Zemsku i Obrze z powodu ich zniszczenia i spustoszenia. Wyłączył wymienione klasztory spod władzy urzędników i wziął je pod swoją opiekę, co wpłynęło pozytywnie na rozwój gospodarczy regionu.

Historia miejscowości od XV wieku

Na początku XV w. postanowiono przenieść siedzibę opactwa właśnie do Bledzewa. Bledzew leżał blizej szlaków handlowych, posiadał lepszy dostęp do wód pitnych. W momencie translokacji nie wszyscy zakonnicy od razu przenieśli się do Bledzewa. Część z nich nadal pozostawała w Zemsku. Ostatecznie cały konwent zamieszkał w Bledzewie prawdopodobnie do 1578-1579 r. Do końca XVI wieku cystersi zemsko-bledzewscy rozwineli swoje opactwo i powiększyli terytorium wpływów, posiadali też prawo połowu ryb na rzece Obrze aż do Warty, puszczę bartną pod Popowem, kilka jezior oraz młyny i dochody z karczmy. W XV w. cystersi bledzewscy mieli dobra uprawiane przez chłopów w trzynastu miejscowościach, oraz folwarki w siedmiu miejscowościach. Byli właścicielami znacznych obszarów leśnych. Dla swoich dóbr posiadali regalia, immunitety sądowe i ekonomiczne oraz dziesięciny. Od wieku XV mieli też patronat nad parafiami w Osiecku, Sokolej Dąbrowie, Rokitnie, i Bledzewie.

Po stworzeniu w Bledzewie nowej siedziby opactwa custerskiego doszło do wznowienia praw miejskich, które już w 1485 roku nadał król Kazimierz Jagiellończyk. Bledzew stał się miastem należącym do opata klasztoru cysterskiego i pod względem prawnym od niego zależnym.

W roku 1521, w wyniku napadu wosjk brandenburskich, doszło do zniszczenia dóbr klasztornych oraz zrabowania klasztornych wsi. W roku 1522 opactwo bledzewskie mogło przyjmować w grono członków klasztoru tylko osoby pochodzenia niemickiego. W roku 1560 opat Piotr Kamiński (1560–1575) przekazał w dożywocie opatowi Piotrowi III Stary Dworek, który od końca XVI w. stał się rezydencją opatów bledzewskich. Rezydencja ta spłonęła na pocz. XVIII w. Dlatego w 1705 r. opat Józef Bernard Gurowski na jej miejscu wybudował nową.

W XVI wieku opactwo cystersów borykało się ze wzrostem luteranizmu w Bledzewie jak i przechodzeniem samych mnichów na luteranizm. W stłumieniu tych praktyk wielką rolę odegrał opat Andrzej Kościelnicki, który w 1585 r. siłą wypędził protestantów z dóbr klasztornych. W 1589 r. w Bledzewie było już tylko sześciu katolików. W I poł. XVII w. z pomocą przybyli jezuici poznańscy, którzy ugruntowali wiarę katolicką w Bledzewie i regionie.

W roku 1580 Bledzew, podobnie jak inne opactwa na ziemiach polskich, był wizytowany przez Edmunda a Cruce. Ze sporządzonych przez niego notatek wynika, że klasztor bledzewski był jeszcze w trakcie organizacji, że stał tam tylko kościół i prawdopodobnie jakieś bliżej nieokreślone, prowizoryczne zabudowania. W opactwie było wówczas pięciu zakonników - w tym trzech księży i dwóch zakonników z innych klasztorów. Zapisano też, że niektórzy z miejscowych mnichów przeszli do innych opactw.

Historia miejscowości od XVII wieku

Przełom XVI i XVII wieku nie należał do najłatwiejszych. Opactwo bledzewskie było najmniejszym na ziemiach polskich Prowincji Polskiej Cystersów. W 1592 roku zabudowania klasztorne uległy spaleniu.

W okresie rządów opata Jana Dłuskiego (1607–1618) 12 maja 1617 r. nastąpiło rozdzielenie dóbr na rzecz zakonników i opata.

Za rządów opata Kazimierza Jana Opalińskiego, w wyniku porozumienia z konwentem bledzewskim, przy kościele parafialnym w Rokitnie osadzonych zostało siedmiu, a potem dziewięciu kapłanów, nad którymi pieczę sprawował wyższy przełożony - superior. W wyniku tego probostwo rokitnickie zamienione zostało w prepozyturę klasztoru bledzewskiego z oddzielnym konwentem. Na jej utrzymanie opat Opaliński nadał grunty w Chełmsku i Rokitnie, jednego włościanina z Chełmska z prawem sprzedaży piwa i wina na korzyść zgromadzenia rokitnickiego, a także meszne z czterech wsi.

Wiek XVII przyniósł wiele strat w życiu klasztoru. Najpierw wojna trzydziestoletnia, potem potop szwedzki i zaraza doprowadziły do ubytku mnichów z opactwa, jak i znaczące straty materialne.

Mimo lekkiej poprawy ekonomicznej w II poł. XVIII w. sytuacja opactwa nie wyglądała jaskrawo. W trakcie wojny północnej w czasie której cystersi gościli króla Szwecji Karola XII, cara Rosji Piotra Wielkiego i króla Augusta II Mocnego dobra klasztoru zostały wielokrotnie splądrowane i ograbione, region Bledzewa często atakowała szarańcza, w trakcie wojny siedmioletniej dobra klasztorne były często grabione. Wojska rosyjskie zabirały żywność i furaż dla koni, a brandenburczycy podniesli podatki.

Wybrany w 1762 r. na opata bledzewskiego opat klasztoru wistyckiego ks. Franciszek Rogaliński (1762–1777) od 1761 r. brał udział w procesie beatyfikacyjnym Mistrza Wincentego zwanego Kadłubkiem.

Na mocy konkordatu wschowskiego w klasztorze bledzewskim w 1778 r. wprowadzono komendę. W tym celu 7 stycznia 1778 r. przybyła do Starego Dworku specjalna komisja miała wycenić majątek klasztorny i zgodnie z punktem trzecim konkordatu dokonać jego podziału: dla opata komendatoryjnego i konwentu.

Po pierwszym rozbiorze Polski Bledzew znalazł się pod panowaniem Prus. Pomimo chęci współpracy między opatem a królem pruskim Fryderykiem Wilhelmem III, klasztor nieodzyskał możliwości pozyskiwania zysków z całych swoich dóbr, nakazano połowę dochodów z nich płynących wpłacać do kasy królewskiej.

Historia miejscowości od XIX wieku

Po trzecim rozbiorze Polski sytuacja opactwa pogorszyła się jeszcze bardziej. Konfiskata majątku pozbawiła klasztor funduszy na dokończenie budowy kościoła, którą ukończono, dopiero w 1802 r.

W latach 1807–1815 klasztor bledzewski znalazł się w obrębie Księstwa Warszawskiego. Przez krótki okres w klasztorze stacjonowali żołnierze rosyjscy. natomiast zakonnicy zamieszkali w Rokitnie.

Po roku 1815 Bledzew został wcielony ponownie do Prus, do Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Sytuacja ta przesądziła nad dalszymi losami klasztoru. Opactwo cysterskie nie mogło przyjmować nowych nowicjuszy, brak dopływu nowych członków spowodował kasację klasztoru. Ostatnim zarządcą bledzewskim był profes i przeor pelpliński, komisarz i wizytator generalny w prowincji pruskiej ks. Mateusz Prądzyński (1821–1829), który zmarł w 1829 r. Po nim klasztorem zarządzał profes bledzewski, przeor ks. Piotr Widawski. W roku 1820 Ministerstwo Spraw Duchownych odebrało klasztorowi prawo patronatu nad kościołem w Rokitnie, a 4 lipca 1835 roku na mocy rozporządzenia ogłosiła ostateczną kasację. Klasztor zamknięto 31 grudnia tegoż roku, a zakonników oddelegowano do różnych parafii w diecezji poznańskiej, gdzie pełnili obowiązki plebanów i wikariuszy. Całe zabudowania klasztorne zostały przejęte przez władze pruskie. Księgozbiory biblioteki trafiły do innych klasztorów, bądź bibliotek miejskich.

W 1843 roku doszło do sprzedaży zespołu klasztornego.

Dziś na terenie opactwa znajdują się prywatne posesje. Zachował się fragment parterowej części północno-zachodniego skrzydła klasztoru oraz budynek młyna wodnego.

Od roku 1996, po szczegółowej kwerendzie archiwalnej i penetracji terenowej, rozpoczęto badania archeologiczno-architektoniczne. Już wstępne rozpoznanie archeologiczne potwierdziło wynikającą z analiz historycznych lokalizację i przybliżone rozplanowanie obiektów.