Bukowo Morskie

Bukowo Morskie to wieś w powiecie darłowskim. Słynie z istniejącego tu w latach 1248–1535 r. opactwa cysterskiego. Dziś jest wsią letniskową nad jeziorem Bukowo.

Opis

Opis miejscowości

Bukowo Morskie położone jest na Wybrzeżu Słowińskim nad jeziorem Bukowo. Obszar wsi został objęty strefą ochrony uzdrowiskowej typu „C”. Przez wieś przepływa rzeka Bagnica.

W 1248 roku we wsi założony został klasztor cysterski i dziś stanowi główną atrkację turystyczną miejscowości.

Miejsca warte odwiedzenia

• Gotycki kościół pw. Najświętszego Serca Jezusa z przełomu XIII i XIV wieku.

• Park dworski z XX wieku.
• Dwa pomniki przyrody: lipa drobnolistna o obwodzie pnia 582 cm i buk zwyczajny o obwodzie pnia 325 cm.
• Jezioro Bukowo

Historia miejscowości i opactwa cysterskiego

Klasztor cysterski zlokalizowano we wsi Bukowo (obecnie Bukowo Morskie) położonej na Wybrzeżu Słowińskim, wchodzącym w skład Pobrzeża Koszalińskiego, na wschodnim brzegu jeziora Bukowo. Lokalizacja opactwa obok dzisiejszego kościoła parafialnego okazała się być błędna. Badania archeologiczne niewykazały żadnych pozostałosci po zabudowie klasztoru. Najnowsze badania lokalizują istnienie zespołu klasztornego 300 m na północ od kościoła, na podwyższonym brzegu rzeki Młynówki.

Historia opactwa od XIII wieku

Fundatorem klasztoru w Bukowie był Książę Świętopełk, który w 1248 r. przekazał konwentowi z Darguna w Meklemburgii na założenie nowego klasztoru wsie Boryszewo i Przystawy. W 1252 r. na ten sam cel nadał im też wieś Bukowo, zatwierdził prawo własności do Przystawów i Boryszewa oraz doposażył je darując wsie Bobolin, Jesitz (obecnie zaginiona) i Dąbrowę. Za pozwoleniem księcia, konwent mógł osadzać w nadanych dobrach ziemskich osadników słowiańskich i innych narodowości, zwalniając ich jednocześnie z ciężarów tzw. prawa książęcego. W 1259 roku generalna kapituła cystersów, na prośbę biskupa kamińskiego, inkorporowała opactwo bukowskie do zakonu. Pierwszy dokument adresowany do przebywających już w Bukowie zakonników wystawił w 1262 r. książę Świętopełk.

Z powodu częstych zmian przynależności terytorialnej ziemi sławieńskiej, trwającej do końca 1 ćw. XIV w., opactwo cysterskie w Bukowie dorobiło się 26 osad. Cystersi bukowscy sprawowali również prawo patronatu nad przejętymi parafiami, a także rozbudowali sieć parafialną w granicach swego majątku. Najstarszą była parafia bukowska założona przez pierwszy konwent.

Nowym zadaniem, które stało przed opactwem, było polepszenie sytuacji gospodarczej majątku jak i wzrost liczby mieszkańców zamieszkujących cysterskie osady. Po pierwsze postanowili nadać lokację osadom na prawie niemickim. Przebudowa społeczno-gospodarcza związana z recepcją prawa niemieckiego przebiegała jednocześnie z zakładaniem nowych osad. Do połowy XIV w. cystersi założyli następujące osady: Dobiesław, Jeżyce, Domasławice, Języczki, Pęciszewko i Wierciszewko.

Rozwojowi gospoadrczemu sprzyjało położenie posiadłości klasztornych nad morzem, jeziorem i licznymi rzekami oraz nadanie książęcego prawa o wolnym rybołóstwie.

Na rzekach i rzeczkach przepływających przez dobra klasztorne cystersi bukowscy stawiali liczne młyny i budowali jazy. Posiadali też młyn w Koszalinie oraz dochody z jednego i pół młyna w Kołobrzegu.

W kolejnych latach cystersi rozwinęli warzelnictwo soli, postawili cegielnie, zaczęli wydobywać rudy żelaza i przetwarzać drewno na dziegieć, smołę, węgiel drzewny, popiół i deski. W zabudowaniach klasztornych powstał warsztat sukienniczy, zyskali prawo nadbrzeżne oraz prawo do organizacji targowsik. W Bukowie wybudowali karczmę. Konwent miał również uprawnienia łowieckie i bartnicze oraz zwolnienia celne. Konwent uzyskał także od panujących pełny immunitet ekonomiczny i sądowy. Wszytsko to przyczyniło się do stworzenia największego właściciela ziemskiego na Pomorzu Sławieńsko-Słupskim. Niestety w latach 40. XIV w. opactwo zaczęło borykać się krzysyem gospodarczym, z którego nie mogło się wydobyć do początków XVI w.

Historia opactwa od XVI wieku

W wyjściu z kryzysu finansowego pomogło rozwinięcie na szeroką skalę handlu, gdzie wykorzystano surowce i produkty pochodzące z grangii, warsztatów klasztornych oraz tych, które pobierano od poddanych opactwa. Zmiany te wprowadzili ówcześni opaci: Dytrych (1493–1502) i Walentyn Ladewica lub Ludovici (1502–1513). Bukowo stało się konkurencyjne dla handlu pobliskich miasteczek, szczególnie dla pobliskiego Darłowa. Zyski z handlu pozwoliły konwentowi spłacić olbrzymie długi.

Pomimo dobrej sytuacji gospodarczej opactwa i reform jakie zaszły na Pomorzu Zachodnim, doszło do jego kasacji. Przyczyną było wprowadzenie, na mocy ustaleń sejmu w Trzebiatowie, wprowadzenia religii protestanckiej, jako dominującej na terenie całego Księstwa Pomorskiego. Formalna likwidacja opactwa nastąpiła w 1535 r. Zakonnicy opuścili klasztor, pozostał w nim tylko opat Henryk Kress przebywający tam do śmierci. W roku 1539 z udziałem Jana Bugenhagena przeprowadzono wizytację klasztoru i sporządzono inwentarz całego majątku, który przejęli w zarząd urzędnicy książęcy domeny darłowskiej. Oznaczało to faktyczną likwidację i sekularyzację opactwa. Od tego czasu do 1945 r. kościół służył ewangelikom niemieckim, a następnie polskim.

W 1964 r. erygowano przy kościele polskokatolicką parafię pw. Najświętszego Serca Pana Jezusa, która wchodzi w skład polskokatolickiej diecezji wrocławskiej.