Zamek Sułkowskich w Bielsku-Białej

Sięgający swoją historią XIV w. Zamek Sułkowskich jest najstarszą i największą zabytkową budowlą znajdującą się na terenie historycznego centrum Bielska-Białej. Przez stulecia pełnił rolę śląskiej warowni granicznej, obecnie zaś jest siedzibą muzeum.

Opis

Pochodzący z XIV w. zamek był wielokrotnie rozbudowywany i przebudowywany. Do XVI w. pełnił rolę miejskiego zamku włączonego w system obronny Bielska, tworząc zarazem najsilniejszy element jego obwarowań. Przez stulecia strzegł granicy księstw dzielnicowych cieszyńskiego i oświęcimskiego, od poł. XV w. granicy państwowej czesko-polskiej, a od 1526 r. austriacko-polskiej. Od końca XVI w. jego obronna rola zaczęła maleć i zamek zaczął przekształcać się w rezydencję szlachecką. Jego ostatnia duża przebudowa z II poł. XIX w. pozbawiła go całkowicie cech stylowych, nadając mu obecny wygląd.

Od 1983 r. zamek Sułkowskich stanowi siedzibę Muzeum w Bielsku-Białej, którego ekspozycja stała obejmuje pomieszczenia na pierwszym piętrze. Dojście do niej prowadzi przez XIX-wieczny reprezentacyjny westybul, który został odrestaurowany w 2001 r. W zachodnim skrzydle budowli znajdują się pokój myśliwski oraz zbrojownia. Pomieszczenia skrzydła południowego prezentują sztukę polską i europejską od XIV do XVII w. Sąsiaduje z nimi rokokowa w swoim wystroju sala koncertowa oraz salon biedermeierowski. Skrzydło wschodnie zamku zajmuje galeria malarstwa. Prezentowane jest tu XIX-wieczne malarstwo realistyczne i akademickie, malarstwo z okresu Młodej Polski oraz prace artystów związanych z Bielskiem-Białą w okresie dwudziestolecia międzywojennego po czasy współczesne. Pomieszczenia skrzydła północnego mieszczą część ekspozycji poświęconej etnografii, dziejom miasta i samego zamku oraz tradycjom rzemieślniczym Bielska i Białej. Osobne miejsce zajmują tutaj również niedawno otwarte wnętrza prezentujące pamiątki po rodzinie Sułkowskich. Do najnowszych ekspozycji należy tzw. sala z rycerzem ukazująca relikty architektoniczne dziejów bielskiego zamku. Na korytarzu od strony dziedzińca zgromadzono kolekcję grafiki artystów z początku XX w. oraz liczne portrety przedstawiające mieszkańców Bielska i Białej w XIX i XX w.

Na parterze zamku znajdują się ponadto trzy sale, w których odbywają się wystawy czasowe muzeum oraz galeria „Zamkowa” – dodatkowa przestrzeń wystawiennicza będąca jednocześnie kawiarnią i galerią komercyjną.

Tuż obok zamkowej wieży mieści się natomiast pub-kawiarnia „Piwnica Zamkowa” – http://www.piwnica-zamkowa.pl. W okresie od 1 maja do 30 września zaprasza ona swoich gości do ogródka, usytuowanego na tarasie wokół dużej wieży Zamku Książąt Sułkowskich, z widokiem na plac B. Chrobrego z fontanną i okoliczne kamienice.

Data lub czas powstania

XIV w.

Historia zamku sięga XIV w. Swój obecny wygląd zawdzięcza on jednak przebudowie z II poł. XIX w.

Materiał budowlany

Obiekt murowany – cegła.

Historia

Zamek wzniesiony przez władających Księstwem Cieszyńskim Piastów przez ponad dwa stulecia służył jako jedna z ich siedzib. Od 1572 r. był centrum administracyjno-gospodarczym samodzielnego bielskiego państwa stanowego, którym władali przedstawiciele szlacheckich rodzin Promnitz, Schaffgotsch, Sunnegh, Solms i Haugwitz. W 1752 r. państwo stanowe podniesione zostało do rzędu księstw i przeszło w ręce rodziny Sułkowskich. Księstwo bielskie istniało do 1849 r., kiedy to podczas wprowadzania w Austrii nowoczesnego podziału administracyjnego, likwidującego stare struktury feudalne, jego tereny weszły w skład bielskiego starostwa powiatowego.

Sam zamek oraz liczne dobra w okolicy miasta pozostawały w posiadaniu Sułkowskich do 1945 r. Po II wojnie światowej majątek został przejęty przez Skarb Państwa i służył jako siedziba licznych instytucji kulturalnych, w tym również muzeum miejskiego. Jednak dopiero od 1983 r. jego jedynym użytkownikiem jest muzeum, które od 2000 r. nosi nazwę Muzeum w Bielsku-Białej i jest instytucją kultury samorządu województwa śląskiego. Kontynuuje ono tradycje muzealne zapoczątkowane w pierwszych latach XX w., kiedy to władze samorządowe śląskiego Bielska i galicyjskiej Białej powołały do życia dwa odrębne muzea: w 1904 r. w Białej i w 1906 r. w Bielsku. Obie placówki zostały połączone w 1941 r. przez hitlerowskie władze okupacyjne. Tzw. Heimatmuseum przetrwało do końca II wojny światowej. W 1945 r. zadecydowano o reaktywowaniu działalności muzeum. Tworzeniem placówki, ulokowanej w zamku Sułkowskich, zajął się Stanisław Oczko, kierujący nią do 1980 r. Muzeum Miejskie w Bielsku otwarto dla publiczności 14 lutego 1947 r., jednak już w 1950 r. upaństwowiono je i podporządkowano Muzeum Górnośląskiemu w Bytomiu. Pełną samodzielność placówka odzyskała w 1963 r., a po utworzeniu województwa bielskiego w 1975 r. została przeobrażona w Muzeum Okręgowe w Bielsku-Białej.

Rodzaj zbiorów, ekspozycji

• Sztuka polska i europejska od XIV do XVII w.;

• XIX-wieczne malarstwo realistyczne i akademickie, malarstwo z okresu Młodej Polski, prace artystów związanych z Bielskiem-Białą w okresie dwudziestolecia międzywojennego po czasy współczesne;

•  etnografia;

• ekspozycja poswięcona dziejom miasta i zamku;

• wystawy czasowe muzeum.

Ciekawostki

Na terenie zamku odbywa się wiele koncertów, wystaw, spotkań poetyckich, festiwali muzycznych oraz innych imprez kulturalnych.

Forma ochrony prawnej

Zamek Sułkowskich wpisany jest do wojewódzkiego rejestru zabytków pod nr rej. R/455/56 z 02.11.1956 r. 135/60 z 26.02.1960 r. oraz A-133/76 z 03.09.1976 r.

Położenie obiektu

Zamek położony jest w centrum historycznego miasta Bielska-Białej.

Dostępność

Zamek można zwiedzać w godzinach otwarcia muzeum, które jest czynne od wtorku do piątku w godz. od 9:00 do 17:00 oraz w soboty i niedziele w godz. od 10:00 do 15:00.

Źródła, informacje w Internecie

www.muzeum.bielsko.pl

www.bielsko.biala.pl