Dom Tkacza w Bielsku-Białej

Pochodzący z końca XVIII w. Dom Tkacza to zrekonstruowany po pożarze w 1985 r. dom mieszkalny z warsztatem pracy bielskiego sukiennika. Odbywają się tutaj warsztaty z pokazami pracy na krosnach tkackich. Obiekt leży na Szlaku Architektury Drewnianej.

Opis

Celem ekspozycji w Domu Tkacza jest zrekonstruowanie wnętrza jako domu i warsztatu sukienniczego należącego do mistrza cechowego starszego cechu, czyli przedstawiciela najwyższych władz cechowych. Aranżacja ukazuje funkcjonowanie domu na przełomie XIX i XX w. – w okresie schyłkowym dla ręcznej wytwórczości, która od II poł. XIX w. była w bardzo szybkim tempie wypierana przez warsztaty mechaniczne.

Budynek przedzielony jest sienią na dwie zasadnicze części – warsztatową i mieszkalną. Największe z pomieszczeń to warsztat. Umieszczone zostały tutaj przede wszystkim przedmioty bezpośrednio związane z pracą tkacza. Na szczególną uwagę zasługuje potężne krosno nicielnicowe pochodzące z poł. XVIII w., służące do wyrobu tkanin wełnianych, a także przedmioty związane z przygotowywaniem i snuciem osnowy. Część tego pomieszczenia przeznaczona jest do pracy biurowej, polegającej na załatwianiu spraw organizacyjnych cechu, rozstrzyganiu różnorodnych sporów i waśni pomiędzy jego członkami. Tu umieszczone są m.in. dokumenty i pamiątki cechowe oraz żelazna skrzynia, stanowiąca niegdyś „kasę pancerną” cechu. Pomieszczenie to stanowiło także sypialnię i mieszkanie czeladnika, stąd obok pieca znajdują się sprzęty przeznaczone do jego dyspozycji.

Z warsztatu przez frontową część sieni prowadzi droga do kuchni – pomieszczenia skupiającego życie całej rodziny. Tutaj przygotowywano i spożywano posiłki, tutaj spędzały swój wolny czas dzieci, tu całymi dniami przebywała gospodyni, w chwilach wolnych zajmując się szyciem, haftowaniem czy innymi robótkami ręcznymi. Na co dzień to kuchnia była miejscem spotkań rodzinno-sąsiedzkich i kontaktów na płaszczyźnie towarzyskiej. W pomieszczeniu tym znajdują się eksponaty dwojakiego rodzaju – obok naczyń i sprzętów kuchennych – są tu przedmioty związane z tkactwem, ale używane do czynności pomocniczych, wykonywanych przez kobiety i dzieci: kołowrotek, czy też motowidło – swego rodzaju miara, na którą nawijano uprzędzone na kołowrotku nici. W celach porównawczych umieszczono tu mniejsze krosno tkackie, pochodzące z okolic Bielska, z II poł. XIX w. Wykonywano na nim tkaniny lniane, lniano-wełniane lub wełniane, ale o połowę węższe niż na warsztacie rzemieślniczym. Na krośnie tym odbywa się także praktyczny pokaz tkania dla zwiedzających.

Obok kuchni znajduje się sypialnia i w pewnym sensie pokój reprezentacyjny gospodarzy, w ciągu dnia używany właściwie tylko od święta, wybielony, z fornirowanymi meblami z przełomu XIX i XX w.

Uzupełnienie ekspozycji stanowią umieszczone w sieni drzeworyty Jana Wałacha o tematyce tkackiej.

Data lub czas powstania

XVIII w.

Dom Tkacza pochodzi z XVIII w. Ekspozycja muzealna została natomiast otwarta dla zwiedzających w 1992 r.

Materiał budowlany

Obiekt drewniany.

Historia

Tradycje domu, w którym znajduje się Dom Tkacza, sięgają XVIII w. Do pierwszych lat XX w. mieściło się tu mieszkanie i warsztat sukiennika, brakuje jednak pełnej informacji o mieszkańcach domu. W II poł. XVIII w. była to z pewnością rodzina Bartke, w XIX w. rodzina Batheltów. Od 1873 r. właścicielem budynku był Carl Nowak, a po jego śmierci wdowa po nim, Marie. Na początku XX w. znajdował się tutaj warsztat szewski Antoniego Polończyka, istniejący do II wojny światowej. W okresie powojennym budynek pełnił funkcję normalnego domu czynszowego. Syn Antoniego, Wiktor Polończyk, w 1974 r. podarował go Skarbowi Państwa z przeznaczeniem na cele muzealne. Po długoletnich pracach konserwatorskich i rekonstrukcyjnych w 1992 r. Muzeum Okręgowe w Bielsku-Białej udostępniło dom zwiedzającym.

Forma ochrony prawnej

Dom Tkacza wpisany jest do wojewódzkiego rejestru zabytków pod nr rej. 108/60 z 26.02.1960 r. oraz A-100/76 z 31.08.1976 r.

Położenie obiektu

Dom Tkacza jest położony na terenie zamieszkiwanego przez bielskich sukienników historycznego Górnego Przedmieścia, które istnieje od I poł. XV w.

Dostępność

Dom Tkacza jest otwarty od wtorku do piątku w godz. od 09:00 do 16:00 oraz soboty i niedziele w godz. od 10:00 do 15:00. W poniedziałki ekspozycja jest nieczynna.

Źródła, informacje w Internecie

www.muzeum.bielsko.pl