Drukuj

Zamek w Grodźcu Śląskim

Zamek wzniesiono w latach 1542–1580 na miejscu wcześniejszej warowni. W czasie II wojny światowej Niemcy stworzyli tutaj szpital polowy. Od 1950 r. był siedzibą Zakładu Doświadczalnego Instytutu Zootechniki. Obecnie znajduje się w rękach prywatnych.

Opis

Sięgający swoją historią XII w. niepozorny budynek ma wielką wartość historyczną i stanowi jeden z najcenniejszych zabytków gminy Jasienica. Początkowo była to budowla jednopiętrowa zwieńczona attyką, z wieżami od strony parku i frontu, ale w ciągu wieków była wielokrotnie przebudowywana. Obecnie posiada cechy stylu barokowego. Jest to budynek murowany, otynkowany, dwukondygnacyjny z charakterystycznymi wieżyczkami oraz obszernym tarasem z wejściem do zabytkowego parku. Z jego dawnego wnętrza do czasów współczesnych przetrwały jedynie resztki oryginalnej boazerii, stropy z profilowanych belek oraz oryginalne podłogi i okładziny okienne na parterze.

Z grodzieckim zamkiem związanych jest wiele ciekawych osób i wydarzeń. Dla przykładu wychował się w nim Wacław Grodecki – duchowny i kartograf, który sporządził wydaną w 1562 r. w Bazylei pierwszą mapę Polski oraz uznany za świętego w 1995 r. Melchior Grodziecki. Z kolei jednym z jego właścicieli był przyjaciel marszałka Józefa Piłsudskiego, dyrektor departamentu polskiego Ministerstwa Spraw Zagranicznych – dr Ernest Habicht.

Jeszcze do niedawna wnętrza zamkowe zajmował Zakład Doświadczalny Instytutu Zootechniki, jednak od 2004 r. obiekt ma prywatnego właściciela, który cały czas inwestuje w jego odnowienie i adaptację pozwalającą na udostępnienie zamku dla mieszkańców i turystów.

Data lub czas powstania

1542 r. (XVI w.)

Zamek w Grodźcu został wzniesiony w latach 1542–1580, ale swój obecny wygląd zawdzięcza kilku przebudowom, przeprowadzonym głównie w XVII w.

Materiał budowlany

Obiekt murowany – cegła, otynkowany.

Historia

Początki Grodźca Śląskiego sięgają XII w., kiedy to na trakcie handlowym wiodącym z Krakowa przez Cieszyn na Morawy, powstała drewniana warownia kasztelanii cieszyńskiej. Od tego gródka pochodzi zresztą zapewne nazwa wsi, która przy nim powstała. Po raz pierwszy Grodziec Śląski wzmiankowany był w 1305 r. Od początku swego istnienia wieś była częścią Księstwa Cieszyńskiego. Pod koniec XIV w. na miejscu drewnianej warowni powstał murowany dwór obronny.

Prawdopodobnie na jego ruinach, budowę dzisiejszego zamku grodzieckiego rozpoczął w 1542 r. Maciej Grodecki – kasztelan cieszyński i ówczesny właściciel Grodźca. Prace na jego ukończeniem trwały aż do 1580 r. i prowadzone były również przez syna Macieja – Henryka. Powstała wówczas XVI-wieczna budowla reprezentowała styl renesansowy, była jednopiętrowa, zwieńczona attyką i smukłą wieżą w elewacji frontowej, z niską oficyną od strony zachodniej. Posiadłość znajdowała się w rękach Grodzieckich do 1650 r., kiedy to zmarł ostatni z przedstawicieli rodu – starosta cieszyński, Krzysztof. Wraz z jego śmiercią zakończyła się historia słynnego szlacheckiego rodu, który odegrał znaczącą rolę w dziejach nie tylko Śląska, ale także Moraw i Czech. Po grodzieckich właścicielem Grodźca został Joachim Marklowski, który przebudował go w stylu barokowym. Następnym panem na Grodźcu został Karol Jerzy Sobek z Kornic, który dobudował dwie mniejsze wieże po bokach budowli, a także kolejną kondygnację oraz taras z wyjściem do parku. On również w 1688 r. założył w Grodźcu szkołę. W XVIII w. majątek wielokrotnie zmieniał właścicieli, którymi byli m.in. Larischowie, ponownie Marklowscy czy Erdmannowie. W 1772 r. posiadłość przeszła w ręce rodziny Kalischów (Callischów), zaś w XIX w. poprzez różne koligacje rodzinne należała do baronów Zoblów von Giebelstadt oraz hrabiów Zamoyskich. W 1884 r. Anna Eleonora Zamoyska sprzedała całe dobra grodzieckie znanemu bielskiemu fabrykantowi wyrobów sukienniczych – Franciszkowi Strzygowskiemu. Od niego w 1927 r. posiadłość zakupił wspomniany wcześniej przyjaciel marszałka Piłsudskiego – Ernest Habicht, który ją odrestaurował i otoczył opieką bogate zbiory z cenną biblioteką.

W okresie okupacji hitlerowskiej zamek grodziecki wraz z dobrami został skonfiskowany przez III Rzeszę, a jego bogate wyposażenie z cennymi zbiorami uległy konfiskacie. Na pewien czas został w nim zorganizowany szpital polowy. Po wojnie majątek ziemski wraz z zamkiem został znacjonalizowany i stał się własnością Skarbu Państwa. Swoją siedzibę znalazł w nim Zakład Doświadczalny Instytutu Zootechniki PAN, który mieścił się tutaj do 2004 r., kiedy to zamek stał się własnością prywatną biznesmena z Ustronia.

Forma ochrony prawnej

Zespół zamkowy w Grodźcu Śląskim jest wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków pod następującymi numerami:

  • zamek wraz z parkiem – nr rej.: R/369/52 z 20.10.1952 r. oraz A-141/76 z 06.09.1976 r.;

  • oficyna – nr rej.: A-143/76 z 06.09.1976 r.;

  • ruiny kaplicy – nr rej.: R/417/53 z 27.07.1953 r.;

  • mostek kamienny w parku – nr rej.: A-546/88 z 29.04.1988 r.

Położenie obiektu

Zamek znajduje naprzeciwko cmentarza.

Dostępność

Zamek w Grodźcu jest obecnie obiektem niedostępnym.

Galeria

Dokumenty