Wycieczka - Planer

Punkty
Właściwości
Uczestnicy

Właściciel:

Nazwa:

Data rozpoczęcia:
Data zakończenia:

Aktywności:

Opis:

Cechy:

Dodaj nowego uczestnika

Liczba elementów:

Długość trasy:

Dane podstawowe

Galeria

Zespół pałacowo-parkowy dawnego zarządu dóbr hrabiów Henckel von Donnersmarck w Tarnowskich Górach – Pałac w Karłuszowcu

Pałac wzniesiono w 1750 r. W XIX w. założono wokół niego park i dobudowano nowe obiekty – mały pałacyk, budynek mieszkalny oraz okazałą willę. Obecnie w zespole pałacowym mieści się Edukacyjne Centrum Ubioru i Rzemiosła, Zakład Pulmonologii i przedszkole.

Opis

Stanowiący dziś część Tarnowskich Gór Karłuszowiec, jeszcze sto lat temu był poza granicami miasta. W poł. XVII w. tereny te kupił Aleksander Cucher i założył gospodarstwo. Od jego nazwiska majątek ten nazwano „cucherowskim”. Od około 1700 r. pojawiła się nowa nazwa „Dorota”, najprawdopodobniej związana z imieniem kolejnej właścicielki Bekerowej z Baumgartów. Po 1745 r. majątek zakupił hrabia Franciszek Ludwik z bytomskiej linii Henckel von Donnersmarck. Po konfiskacie bytomskiego ratusza, gdzie dotychczas mieszkali jego przodkowie, musiał poszukać sobie nowej rezydencji. Możliwe, że zamieszkał w nowo kupionym dworze wkrótce po ślubie (21 lutego 1745 r.) z hrabianką Leopoldyną von Sobeck und Kornitz z Koszęcina.

To właśnie za czasów Donnersmarcków folwark zmienił swoje dotychczasowe oblicze. Istniejący tutaj dwór przebudowano na pałac. Wówczas również zmieniła się nazwa majątku na Carlshof (z niem. Dwór Karola), od której to pochodzi polskie słowo Karłuszowiec. Nowa nazwa miała przypominać imię ojca właściciela, hrabiego Karola, który w 1745 r. po pruskiej wygranej w wojnie o Śląsk, musiał udać się na wygnanie do Austrii.

W nowym pałacu znajdował się dom dla rodziny hrabiego oraz siedziba dla zarządu majątku. W pałacu urządzono kaplicę, w której w 1749 r. odbył się prawdopodobnie ślub siostry hrabiego Marianny z Ernestem Ottonem von Gersdorf.

Nieco później hrabina Leopoldyna ufundowała dwie rzeźby: św. Jana Nepomucena i św. Floriana. Pierwotnie stały przed budynkiem szkoły Jezuitów przy dzisiejszej ulicy Zamkowej. Dzisiaj zaś stoją obok bramy wejściowej przed dawnym pałacem na Karłuszowcu. Nieco zatarte napisy oraz herb rodzinny hrabiny Leopoldyny przypominają, kto był fundatorem.

Hrabia Franciszek Ludwik i hrabina Leopoldyna nie doczekali się dziedzica. Ich jedyny syn zmarł jako niemowlę. Ich spadkobiercą został więc młodszy brat Łazarz III. Franciszek Ludwik zmarł w 1768 r. Hrabia Łazarz III zamieszkał z rodziną w pałacu w Siemianowicach, a w rezydencji na Karłuszowcu pozostała wdowa, hrabina Leopoldyna. Zmarła wiele lat później w 1792 r.

Kolejnym mieszkańcem pałacu na Karłuszowcu była pochodząca z Francji rodzina de La Valette d’Uclaux. Spokrewniona była i z hrabiami Henckel von Donnersmarck z Bytomia, jak również z hrabiami von Sobeck und Kornitz z Koszęcina.

W 1807 r. utworzono z Karłuszowca obszar dworski, który w II poł. XIX w. stał się częścią obszaru dworskiego w Bobrownikach. Na początku XIX w. wokół pałacu powstał park krajobrazowy. Ostatni z rodu hrabiów de La Valette d’Uclaux zmarł w 1857 r. Zostawił trzy córki.

Henckel von Donnersmarckowie w 1863 r. ulokowali w Karłuszowcu zarząd dóbr przeniesiony z Siemianowic.

Pod koniec XIX w. wokół pałacu pojawiły się nowe budynki: od strony południowej budynek o cechach neoklasycystycznego pałacu, zapewne oficyna, od strony miasta budynek mieszkalny dla urzędników zarządu dóbr oraz na terenie parku okazała willa dla administratora dóbr (z początku XX w., neoklasycystyczna z elementami secesji). W 1924 r. Karłuszowiec pod względem administracyjnym wcielono do Tarnowskich Gór.

W okresie międzywojennym w budynku dawnego pałacu mieściła się dyrekcja spółki „The Henckel von Donnersmarck-Beuthen Estates Limited”. Podlegały jej dobra bytomsko-siemianowickich Hencklów znajdujące się w granicach II Rzeczypospolitej.

Po wojnie dawny pałac został przekazany oświacie. Od wielu lat mieści się tam Zespół Szkół Odzieżowych, obecnie Centrum Rzemiosła i Ubioru. W budynku od strony ulicy Lipowej znajduje się natomiast Zakład Pulmonologii, a w willi administratora, przedszkole.

Data lub czas powstania

XVIII w.

Zabudowania zespołu pałacowego powstawały stopniowo. Pierwotny pałac istniał już w XVIII w., natomiast pozostałe obiekty wraz z parkiem wznoszono od lat 70. XIX w. do początku XX w.

Materiał budowlany

Obiekt murowany – cegła.

Forma ochrony prawnej

Zespół pałacowy Zarządu Dóbr Henckel von Donnersmarck jest wpisany do wojewódzkiego rejestru zabytków pod nr rej. A/1481/92 z 06/08/1992. W jego skład wchodzą: budynek zarządu (obecnie technikum, 1870–1890), willa (obecnie przedszkole, 1910), pałacyk (obecnie szpital, 1890) oraz park i dwie aleje dojazdowe, powstałe po 1870 r.